Przedmiotem prac polskiego parlamentu jest długo wyczekiwany przez środowiska twórcze projekt nowelizacji ustawy o prawie autorskim. Celem projektu jest implementacja dyrektywy unijnej o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym. Dyrektywa ma zapewniać twórcom m.in. prawo do tantiem za eksploatację ich utworów w internecie, a wydawcom publikacji prasowych ochronę zamieszczanych przez nich treści na własnych platformach internetowych (w konsekwencji zapewniając prawo do wynagrodzenia za korzystanie z tych treści przez inne podmioty). Przewiduje też pewne gwarancje i ochronę dla użytkowników i określonych instytucji w ramach dozwolonego użytku utworów, np. w „linkowaniu” czy działalności naukowej i badawczej.
Postanowienia dyrektywy są często komentowane. Istnieje jednak pewien istotny zapis, który nie otrzymał do tej pory należytej medialnej uwagi. Dyrektywa dostrzegła bowiem potrzebę zagwarantowania twórcom całej Unii Europejskiej „prawa do odwołania” przekazanych przez nich praw do utworu, gdy ich dzieło nie jest eksploatowane. Prawo takie istnieje w polskim prawie autorskim od dawna, choć twórcy korzystają z niego zdecydowanie za rzadko. Przepis wymaga reformy, istnieje jednak uzasadniona obawa, że proponowane przez rząd zmiany nie tylko obecnego stanu nie poprawią, ale uczynią art. 57 pr. aut. ostatecznie martwym. Jakich zmian w prawie wymagała natomiast dyrektywa? Jak unijne wytyczne starano się „ulepszyć” i z jakich rodzimych koncepcji wycofać?
Czytaj więcej
28 czerwca 2024 r. Sejm RP uchwalił długo oczekiwaną nowelizację ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej „ustawa autorska”), która wdraża do polskiego systemu prawnego unormowania zawarte w dyrektywach UE nr 2019/789 (dalej „dyrektywa SATCAB II”) i 2019/790 (dalej „dyrektywa DSM”).
By utwór trafiał pod strzechy
Zgodnie z art. 22 dyrektywy, „prawo do odwołania” zostało przewidziane dla umów o przeniesienie praw i o udzielenie licencji wyłącznej. Twórca musi mieć zagwarantowane prawo do uchylenia się od skutków zawartego stosunku prawnego, gdy utwór nie jest eksploatowany. Ideą tego prawa jest ochrona twórcy, gdy umowa, którą zawarł, blokuje go przed doprowadzeniem do rozpowszechnienia utworu. Twórca ma bowiem uzasadniony interes, aby jego utwór dotarł do szerokiej grupy odbiorców.
Dla skorzystania z ww. prawa dyrektywa wymaga upływu „rozsądnego czasu od zawarcia umowy licencyjnej lub o przeniesienie praw”. Oprócz tego, twórca ma obowiązek wyznaczyć kontrahentowi dodatkowy, odpowiedni termin na podjęcie eksploatacji i dopiero po jego bezskutecznym upływie ma prawo umowę „odwołać”. Prawo do „odwołania umowy” ma być wyłączone, gdy brak eksploatacji wynika w głównej mierze z winy twórcy.